2010-04-02

Co to jest opóźniony rozwój mowy i jakie mogą być jego przyczyny?

Magdalena Jęksa – Wojciechowska, logopeda,
Izabela Wiatrowska, logopeda
Opóźniony rozwój mowy jest to zjawisko spotykane u około 3 % dzieci w wieku przedszkolnym. Częściej występuje u chłopców niż u dziewczynek. Ogólnie mówiąc jest to pierwotne zakłócenie w rozwoju mowy, w którym nie udaje się określić etiologii.

Wolniejsze tempo zdobywania umiejętności językowych może dotyczyć zarówno mowy czynnej ( mówienia ) jak rozumienia. Częściej jednak obserwuje się zaburzenia tylko w zakresie mowy czynnej. Dziecko takie mówi mało lub wcale, ale bardzo dobrze słyszy i rozumie.

U dzieci z ORM obserwuje się poziom umysłowy zgodny z normami wiekowymi. Ważne jest natomiast, by poziom inteligencji badać przy użyciu testów bezsłownych.

1. Co to właściwie jest ORM ?

Dokładniej mówiąc jest to zaburzenie komunikacji werbalnej na jednym lub kilku poziomach mowy:

  • fonetyczno – fonologiczny (zaburzenia artykulacji, niewyraźna mowa),
  • syntaktyczno – morfologiczny (dysgramatyzmy),
  • semantyczno – leksykalny (ograniczony słownik czynny i bierny),
  • zdaniowo – semantyczny (nieumiejętność budowania zdań, wypowiedzi jedno-dwu wyrazowe).


Dlatego też niezmiernie ważne jest aby diagnozując dziecko w kierunku ORM brać pod uwagę różne aspekty komunikacji:

  • ilość i jakość wymawianych dźwięków mowy,
  • sposoby realizacji głosek,
  • artykulację poszczególnych części składowych wyrazów (nagłosów, śródgłosów, wygłosów),
  • wielkość słownika czynnego i biernego,
  • umiejętność zastosowania odpowiedniego słownictwa zależnie od potrzeb,
  • budowę komunikatu słownego (konstrukcję zdań prostych i złożonych, poprawność pod względem gramatycznym),
  • zdolność rozumienia wypowiedzi pochodzących z otoczenia,
  • zrozumienie dziecka przez innych odbiorców komunikatu.


2. Jakie są rodzaje opóźnień w rozwoju mowy?

Według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 opóźniony rozwój mowy nie jest klasyfikowany jako odrębna jednostka diagnostyczna. Podobnie w amerykańskiej klasyfikacji DSM – IV (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) opóźniony rozwój mowy uznaje się, jako element wszystkich zaburzeń komunikacyjnych.

W zależności od potrzeb specjalistów różnie klasyfikuje się opóźnienia w rozwoju mowy. Medycyna skupia się na źródłach ORM, w logopedii najbardziej przydatne do terapii są objawy. Z kolei dla psychologów najbardziej istotny jest wpływ ORM na pozostałe sfery rozwoju dziecka.

ORM może dotyczyć całościowej komunikacji, czyli zarówno mówienia jak i rozumienia lub tylko niektórych aspektów mówienia i to także na różnych poziomach konstruowania wypowiedzi.

3. Przyczyny ORM:

Przyczyny ORM może być wiele i często tak do końca nie udaje się jednoznacznie określić, co mogło być jego przyczyną.

a) Przyczyny zewnętrzne (środowiskowe): biologiczne lub społeczne czynnik działające na dziecko od okresu płodowego aż do zakończenia rozwoju mowy,

b) Wewnętrzne przyczyny:

    - genetyczne - związane z indywidualnymi cechami i tempem rozwoju układu nerwowego, - związane zaburzeniami rozwojowymi, - przyczyny somatyczne (związane z funkcjonowaniem organizmu), - opóźnienia o podłożu psychicznym.

 

4. Kiedy może pojawić się ORM:

  • pierwszą grupę stanowią dzieci, które bardzo długo nie mówią lub komunikują się werbalnie w bardzo niewielkim zakresie i ich mowa jest nieprawidłowa zarówno pod względem jakości głosek, jak i budowy większych części mowy,
  • kolejna grupa to dzieci, które także długo nie mówiły, ale w ich ubogim słownictwie obserwuje się prawidłowo artykułowane głoski i zrozumiale części mowy,
  • o ORM mówi się także u dzieci, które zaczęły mówić we właściwym czasie, ale ich mowa nie zmienia się przez dłuższy okres.

 

Bibliografia:
„ Podstawy neurologopedii ” pod red. T. Gałkowski, E. Szeląg, G. Jastrzębowska, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego 2005
„ Opóźnienia w rozwoju mowy ” T. Zaleski PZWL 2002
Źródło: www.abcpoprawnejwymowy.pl