Opanowanie pisma w zakresie elementarnym w klasie I, a później swobodnego pisania czytelnie, płynnie i estetycznie w klasach następnych jest czynnością złożoną i dość skomplikowaną. Wypowiadane wyrazy tworzą układ dźwięków następujących po sobie w kolejnych momentach. Są to tak zwane struktury czasowe. Natomiast napisany wyraz zawiera litery zajmującą określoną przestrzeń: pisząc stawiamy litera po literze od strony lewej do prawej. Są to tzw. struktury przestrzenne. Przekształcenie struktur czasowych w przestrzenne wymaga złożonych operacji w korze mózgowej, koordynacji funkcji analityczno – syntetycznych, słuchowo – wzrokowo – ruchowych.

Występowanie opóźnień rozwojowych u niektórych uczniów rozpoczynających klasę I utrudnia w poważnym stopniu proces pisania. Należy tak organizować pracę z dziećmi, by w trakcie całego procesu dydaktycznego mogło ono opanowywać te trudna sztukę w miarę swoich możliwości.

Proces opanowania techniki pisania u dzieci o obniżonej sprawności motorycznej, zaburzonej orientacji przestrzennej, opóźnionej percepcji wzrokowo – słuchowej, rozkłada się na szereg etapów i wymaga różnorodnych ćwiczeń, w których dziecko opanowywać będzie coraz to trudniejsze umiejętności, stanowiące elementy składowe pisania. W związku z powyższym proponuję rozpocząć pracę od podstaw, a w zależności od postępów uczniów przechodzić do coraz trudniejszych ćwiczeń.

I. Ćwiczenia zmniejszające napięcie mięśniowe rąk.

1. Wypełnianie kolorem całej powierzchni papieru, malowanie dużymi zamachowymi ruchami pionowymi lub poziomymi grubym, miękkim pędzlem. Wysuszone powierzchnie mogą stanowić tło, na którym dzieci naklejają obrazki, różnorodne wycinanki, tworzą kompozycje z kolorowych szmatek lub papierów itp.

2. Malowanie suchym pędzlem lub patykiem na zamalowanej świeżo farbą klejowa powierzchni papieru (formy koliste, faliste, łukowate, spiralne, przedmioty i kompozycje wg własnego pomysłu).

3. Malowanie gałgankiem (wacikiem) mające na celu usprawnianie nadgarstka i palców dłoni.

4. Malowanie prostych wzorów w formie szlaczków grubym pędzlem lub patykiem. Wyrabiamy tu płynny ruch ręki od lewej strony do prawej. Dziecko powinno malować po kilka elementów jednym ruchem ciągłym bez odrywania ręki od papieru.

5. Rysowanie patykiem na ubitej ziemi lub wilgotnym piachu, węglem na szarym papierze np.: słońce, dom, kwiaty, drabina, chmury, deszcz itp.

6. Zabawy ruchowo – graficzne polegające na odtwarzaniu ruchami rąk, patykiem, kredą różnych kształtów linii:

• bieg dziecka po wyznaczonej trasie: po prostej, ostrym zygzakiem, spiralą, linia zamkniętą w koło, po owalu, kwadracie, trójkącie itp.  

• ptaki przelatujące z drzewa na drzewo /linie proste/

• gonitwa wokół drzew /woreczków/ linie łukowate, splątane, spiralne.

• bieg z omijaniem przeszkód – linie faliste /zjazd narciarski/

• skoki ptaka, żaby, zająca, psa

• nawijanie nici na szpulkę

7. Ćwiczenia odwrotne – pokaz ruchem układów graficznych.

8. Wypełnianie kolorami dużych konturowych rysunków. Kontury zaznaczyć grubą linia malowana pędzlem.

II. Ćwiczenia precyzji i płynności ruchów.

1. Lepienie z gliny, plasteliny, modeliny prostych kształtów – kulek, miseczek, rogalików, grzybków, kształtów liter pisanych i drukowanych oraz układanie z wałków plasteliny różnych ornamentów.

2. Darcie i cięcie pasków papieru po linii zagięcia, cięcie po linii narysowanej, wydzieranie z papieru przedmiotów o określonych kształtach.

3. Wycinanie po linii prostej, falistej, łamanej, łukowatej (np. ząbki, płotek, różnej wielkości figury geometryczne, obrazki z czasopism, widokówek) w celu rozwijania koordynacji ruchowej rak i wzroku oraz współpracy palców.

4. Kopiowanie przez kalkę techniczną linii oraz obrazków o różnej tematyce (np. domków, kwiatów, ptaków itp.). Początkowo dziecko kopiuje ołówkiem potem mazakiem, patykiem i tuszem.

5. Obrysowywanie szablonów różnych figur oraz liter drukowanych i wypełnianie narysowanego kształtu kolorem a następnie tworzenie własnych kompozycji (np. ornamenty zdobnicze, bałwanek z kół, wagoniki z prostokątów itp.).

6. Obwodzenie konturów wg podanego wzoru tzn. słabo zaznaczony kontur dziecko pogrubia przy użyciu pędzla, kredki, patyka, mazaka.

7. Zamalowywanie wzorów o podwójnych konturach bez przekroczenia linii.

8. Wklejanie w obrysowany na kartonie kontur analogicznej figury wyciętej z kolorowego papieru.

9. Rysowanie i komponowanie:

• kompozycje w układzie środkowym np. serwetki, obrusy, dekoracja tortu,

• w układzie pasowym np.: ozdabianie dzbanków, chodników, pasków itp.

• ozdabianie laurek, zaproszeń,

• kompozycje otwarte np.: wzór na tkaninie,

• uzupełnianie rysunków wg wzoru: łuski na rybie, plotek, kwiaty,

• dorysowywanie brakujących elementów,

• powiększanie figur i rysunków za pomocą sieci kwadratowej,

• komponowanie ornamentów z podanych do wyboru motywów.

10. Rysowanie w różnych kierunkach:

• łączenie kropek narysowanych w rozsypance

11. Stemplowanie stemplami wykonanymi z gumy lub kartofla.

12. Ponadto wszelkie wydzieranki, wycinanki, układanki, różnorodne łamanki papierowe, bezśladowe, rysowanie różnych kształtów, gra na instrumentach lub jej naśladownictwo.

13.  Rysowanie szlaczków i wzorów z elementów liter.

14. Pisanie na szarym papierze bez liniatury, potem w liniaturze dużych rozmiarów a następnie zmniejszanie elementów liter, zespołów liter i wyrazów do wielkości linijek w zeszycie.

Szereg wzorów i szlaczków do naśladowania można znaleźć w pracach Hany Tymichowej oraz w dość dużym wyborze różnego rodzaju malowankach, jakie znajdują się na rynku księgarskim. Należy pamiętać o zachowaniu prawidłowej postawy przy wykonywaniu ćwiczeń oraz o konsekwencji i wręcz rygorystycznym przestrzeganiu ustalonego wzoru liter i sposobu ich kreślenia, bo tylko takie podejście jest warunkiem osiągnięcia należytej jakości pisma. Istotne jest tu zwracanie uwagi na miejsce rozpoczynania i zakończenie pisania, jak również wyjaśnienie z ilu i z jakich elementów składa się dana litera i jak się ją pisze ruchem całościowym. 

BIBLIOGRAFIA;
1. M. Dmochowska – „ Zanim dziecko zacznie pisać”. W – wa, WSiP, 1996
2. T.Wróbel – Pismo i pisanie w nauczaniu początkowym”. W – wa, WSiP 1987
3. M. Radwilowiczowa – „ Początkowa nauka pisania”. W – wa, Nasza Księgarnia 1982

Źródło: www.zsi1.internetdsl.pl

Image: Dreamstime.com