Narodziny dziecka są momentem przełomowym w życiu każdej rodziny. Obowiązki związane z tym faktem większość rodzin pokonuje pomyślnie, do czego przyczyniają się pozytywne uczucia, których źródłem jest maleńka istota. To, w jakim stopniu rozwiną się one w procesie dojrzewania, będzie zależało od środowiska, w którym dziecko będzie wzrastało.

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka, co to takiego?

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka ma na celu jak najwcześniejszą diagnozę niepełnosprawności lub spowolnionego rozwoju oraz stymulowanie psychofizyczne malucha od chwili wykrycia tych zaburzeń do czasu podjęcia nauki w szkole (Rozporządzenie MENiS z dn. 04.04.2005 w sprawie warunków organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci. Dz.U. z dn. 25.04.2005).

Należy pamiętać, że dziecko samo musi wspinać się po kolejnych szczeblach swego rozwoju. Dorośli nie mogą w tym wyręczać swoich pociech, mimo najlepszych intencji. Zadaniem dorosłego jest wspomaganie dziecka w jego rozwoju poprzez organizowanie procesu uczenia się i czuwanie nad jego przebiegiem. Polega to na prowokowaniu kształcących sytuacji – zabaw, zadań do wykonania i ćwiczeń, w których dziecko może gromadzić wartościowe doświadczenia. Proces uczenia przynosi wspaniałe efekty, gdy jest dostosowany do dziecięcych możliwości.

Dla kogo wczesne wspomaganie?

Wychowując dziecko rozwijające się prawidłowo wystarczy wyjść naprzeciw jego chęciom. Lecz wśród małych dzieci są również takie, których proces rozwojowy jest zahamowany przejściowo lub stale. Wymienić tu należy dzieci:

• przeżywające stany nerwicowe;
• po ciężkich chorobach somatycznych;
• które przeżyły szok rozstania z najbliższymi (np. przebywając w szpitalu);
• tzw. dzieci ryzyka (np. wcześniaki i dzieci z urazami porodowymi);
• dzieci niewidome;
• z uszkodzonym narządem słuchu;
• niepełnosprawne ruchowo;
• upośledzone umysłowo;
• z objawami wczesnego autyzmu dziecięcego;
• dzieci, które przejściowo lub stale wymagają umiejętnego pobudzania do samorzutnego działania, ukierunkowania ich zabaw na podstawie zrozumienia ich indywidualnych potrzeb rozwojowych.

Przy wczesnym wspomaganiu rozwoju dziecka bardzo ważna jest współpraca specjalistów z różnych dziedzin i rodziców. Im wcześniej zostaną zauważone nieprawidłowości rozwojowe, tym szybciej i skuteczniej będzie można je skorygować.

Mamo, Tato czy wiecie, że Wasz głos mnie uspokaja?

Wielu specjalistów uważa, że dziecko jest bardzo wrażliwe na głos i dźwięki mowy. Pod wpływem pieszczotliwego i znanego głosu przestaje krzyczeć, uspokaja się, nasłuchuje i uśmiecha się.

1 rok życia:
Dziecko doskonali umiejętność odróżniania wysokości tonu oraz natężenia dźwięku.

2 rok życia:
Dziecko odkrywa język i tym samym zaczyna doskonalić zdolność skojarzeń wzorców słuchowych, z ich znaczeniem w wyrazach, a także coraz lepiej wymawia poszczególne wyrazy.

3 rok życia:
Dziecko odkrywa pełny wymiar języka oraz małymi krokami zaczyna stosować reguły gramatyczne. Jest gotowe do budowania zdań, równocześnie rozwijając swe umiejętności poznawcze.

Programy wczesnego wspomagania są dostosowane do wieku dziecka i w odpowiednim momencie następuje stymulacja poszczególnych funkcji psychicznych, fizycznych i komunikacyjnych.

Kiedy rozpocząć interwencję terapeutyczną?

Aby zapobiec w przyszłości trudnościom szkolnym, pracę nad prawidłowym rozwojem należy rozpocząć już od urodzenia dziecka. Interwencja terapeutyczna powinna mieć miejsce jak najwcześniej, by dziecko na początku tego procesu osiągnęło maksimum swoich możliwości i mogło funkcjonować na poziomie swojej inteligencji.

Autorka, Zenobia Bogdanowska jest logopedą (spec. w zakresie surdologopedii, logorytmiki, emisji i higieny głosu) i pracownikiem Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr2 w Olsztynie.

Literatura

1. Aly M.: Dziecko specjalnej troski. Pierwszy rok życia, GWP, Gdańsk 2002
2. Fechner M.: Wychowanie dzieci z zaburzeniami mowy [w:] Obuchowska I.(red.): Dziecko niepełnosprawne w rodzinie, WSiP, Warszawa 1999
3. Fleis W.: Edukacyjna metoda werbo-tonalna dla osób z uszkodzonym narządem słuchu [w:] Audiofonologia, tom XXI, 2002
4. Gruszczyk E., Zielińska E.: Wspomaganie rozwoju umysłowego trzylatków i dzieci starszych wolniej rozwijających się, WSiP, Warszawa 2000
5. Hannaford C.: Zmyślne ruchy które doskonalą umysł. Podstawy kinezjologii edukacyjnej, Oficyna Wydawnicza Medyk, Warszawa 1998
6. Hellbrugge T.: Monachijska Funkcjonalna Diagnostyka Rozwojowa. Drugi i trzeci rok życia, Wyd. ANTYKWA, Kraków 1995
7. Kilińska E.: Logorytmika, Wyd. UMCS, Lublin 1987
8. Kułakowska Z.: Wczesne uszkodzenie dojrzewającego mózgu. Od neurofizjologii do rehabilitacji, Wyd. FOLIUM, Lublin 2003
9. Kurkowski Z.M.: Kształtowanie się zdolności słuchowych a rozwój mowy [w:] Grabias S.(red.): Zaburzenia mowy, Wyd. UMCS, Lublin 2001
10. Lee C.: Wzrastanie i rozwój dziecka, WSiP, Warszawa 1997
11. Lowe A.: Każde dziecko może nauczyć się słyszeć i mówić. Wczesna diagnoza i wczesna rehabilitacja dzieci z wadą słuchu, Media Rodzina, Poznań 1999
12. Maas V.F.: Uczenie się przez zmysły. Wprowadzenie do teorii integracji sensorycznej dla rodziców i specjalistów, WSiP, Warszawa 1998
13. Olechnowicz H.: U źródeł rozwoju dziecka. O wspomaganiu rozwoju prawidłowego i zakłóconego, WSiP, Warszawa 1999
14. Sadowska L.: Dynamizm rozwoju dziecka w świetle plastyczności ośrodkowego układu nerwowego (OUN) [w:] Kowalski I.M., Lewandowski R.(red.): Rehabilitacja pediatryczna. Wybrane zagadnienia, Wyd. WSRDA, Olsztyn 2003
15. Stecko E.: Zaburzenia mowy dzieci – wczesne rozpoznawanie i postępowanie logopedyczne, Wyd. UW, Warszawa 1996
16. Śmiech – Słomkowa G., Rytlowa W.: Profilaktyka i wczesne leczenie ortodontyczne. Wybrane zagadnienia, Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa 1999
17. Zaleski T.: Opóźnienia w rozwoju mowy, Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa 2002