W procesie wspomagania rozwoju dziecka do trzeciego roku życia, najważniejszą rolę odgrywają rodzice. Często mimo szczerych chęci doba jednak okazuje się za krótka, a czas, który moglibyśmy spędzić z naszym maluszkiem musimy poświecić, np. pracy zawodowej. W takich sytuacjach zazwyczaj pozostawiamy nasze pociechy pod opieką dziadków lub opiekunek.

Wczesne wspomaganie w żłobku? Czemu nie?

Aby wspomóc rozwój dziecka, w placówkach opiekuńczych, takich jak, np. żłobek realizowane są specjalne programy. Jednym z takich inicjatyw jest Program wczesnego wspomagania rozwoju dziecka do 3-go roku życia „Kotek Miluś”, autorstwa Zenobii Bogdanowskiej, który powstał po to, aby uzupełnić czas, który rodzice powinni poświęcić dziecku przebywającemu w żłobku. Oferta tego programu skierowana została do rodziców dzieci jednego z olsztyńskich żłobków oraz opiekunek żłobkowych.

Najpoważniejsze problemy, które zaobserwowano u dzieci

Po przeprowadzeniu wstępnej diagnozy logopedycznej, można było określić potrzeby stymulacji oraz zakres oddziaływań wobec dzieci w normie rozwojowej oraz wobec dzieci z nieprawidłowościami rozwojowymi (m.in. z niedosłuchem). Zaobserwowane problemy, to:

• dysfunkcja połykania, której konsekwencją jest brak pionizacji języka, a następnie deformacje wymawianych głosek (wsuwanie języka między zęby);
• niechęć do mówienia;
• słaba identyfikacja własnego ciała;
• nawyk ssania (np. smoczka, kciuka).

„Kotek Miluś” przykładem programu wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Sprawdź na czym polegał!

Realizację programu „Kotek Miluś” rozpoczęto w dwóch grupach: dwu i trzylatków. Z biegiem czasu program został poszerzony o zajęcia indywidualne i grupowe dla dzieci od pierwszego do drugiego roku życia. Dodatkowo programem zostały objęte maluchy, które nie ukończyły pierwszego roku życia.

Jakie zabawy dla maluchów?

Grupowe zajęcia opierały się na ćwiczeniach logopedycznych, pedagogicznych, słuchowych oraz ruchowych.

 

• Elementy metody wspomagania rozwoju umysłowego dzieci według E. Gruszczyk – Kolczyńskiej, np.:
  - zabawy utrwalające pojęcia dotyczące schematu ciała i orientacji przestrzennej: „To jestem ja, to moja buzia, brzuch, plecy. Pytania kierowane do dzieci: Gdzie jest brzuch, gdzie są plecy?”;
  - rozróżnienie pojęć: wysoko – nisko, przód – tył. Dzieci odpowiadały na pytania: gdzie jest podłoga? Wysoko, czy nisko? Gdzie jest sufit? Wysoko czy nisko? Pokaż i powiedz (…);
  
   
• Zabawy logopedyczne z wykorzystaniem metody naśladownictwa, np.:
  - gimnastyka buzi i języka;
  - zabawa z kotkiem, która miała zachęcać do naśladowania picia mleka z miseczki i oblizywania warg;
  - cmokanie wargami;
  - mycie językiem „sufitu i podłogi” w buzi;
  - dmuchanie na piórka i bańki mydlane (…).
  
   
• Elementy logorytmiki – wspomaganie rozwoju mowy poprzez ćwiczenia muzyczno – ruchowe według E. Kilińskiej, np. marsz w tempie umiarkowanym, a następnie reagowanie na zmianę rytmu i tempa w muzyce (…);
  
   
• Masaże logopedyczne według E.Stecko,
  m.in. uwrażliwianie warg, języka i wewnętrznej strony policzków, poprzez delikatne masowanie gumową szczoteczką, opukiwanie opuszkami palców policzków oraz warg (…);
  
   
• Programy aktywności - świadomość ciała, kontakt i komunikacja wg M. i Ch. Knillów
  Są to zabawy utrwalające schemat ciała i wzmacniające jego świadomość. Wszystkie ćwiczenia wykonuje się przy muzyce. Program zawiera, m.in. takie elementy jak: kołysanie, wymachiwanie rękoma, pocieranie dłoni, klaskanie, głaskanie głowy, głaskanie brzucha, relaksację.
  
   
• Elementy kinezjologii edukacyjnej P.Dennisona.
  Tzw. „Gimnastyka mózgu” to m.in. zabawy polegające na wykonywaniu ruchów naprzemiennych, np. „ręce witają się z kolanami”. Demonstrujemy dzieciom, jak zrobić, aby lewa ręka dotykała prawego kolana i odwrotnie. Możemy im także zaproponować rysowanie w powietrzu oburącz, np. serca;
  
   
• Multimedialne programy edukacyjne do stymulacji słuchu i mowy, m.in. program „Zwierzaki” (Seventh Sea).
  
   
• Elementy metody werbo - tonalnej. Metoda ta polega na naśladowaniu w pozycji stojącej gestów połączonych z dźwiękiem i rytmem.
  
   
• Zabawy słuchowe. Polegają na słuchaniu dźwięków, jakie wydają różne przedmioty i instrumenty. Np. „Odgadnij dźwięk”: brzęk kluczy, szelest gazety, dźwięk bębenka lub grzechotki (…);
  
   
• Zabawy ortofoniczne polegające na łączeniu ćwiczeń oddechowych z fonacją, ruchem i rytmem. Możemy zaproponować dzieciom powtarzanie wierszyków i rymowanek z naśladowaniem gestów, głosów zwierząt czy pojazdów (…);
  
   
• Zabawy paluszkowe, np. „Gotowała sroczka kaszkę”, „Idzie kominiarz po drabinie” lub wyliczanki (…).
  
   

Sukcesy programu „Kotek Miluś”:

Dzieci:

• rozwinęły umiejętność komunikowania się z innymi;
• poprawiły umiejętność słuchania i rozumienia komunikatów;
• poznały własny schemat ciała i podstawowe kierunki w przestrzeni;
• nauczyły się utrzymywać prawidłową postawę ciała;
• nawyk poprawnego połykania i oddychania.

Dorośli:

• rodzice i opiekunki żłobkowe uświadomili sobie znaczenie wczesnego wspomagania rozwoju dzieci;
• potrafią zapobiegać nieprawidłowościom w rozwoju psychoruchowym dziecka oraz w rozwoju mowy;
• poznali zabawy, które sprawiają dzieciom radość.

Autorka, Zenobia Bogdanowska jest logopedą (spec. w zakresie surdologopedii, logorytmiki, emisji i higieny głosu) i pracownikiem Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr2 w Olsztynie. Tekst napisano w oparciu o program autorski.

Literatura

1. Aly M.: Dziecko specjalnej troski. Pierwszy rok życia, GWP, Gdańsk 2002
2. Fechner M.: Wychowanie dzieci z zaburzeniami mowy [w:] Obuchowska I.(red.): Dziecko niepełnosprawne w rodzinie, WSiP, Warszawa 1999
3. Fleis W.: Edukacyjna metoda werbo-tonalna dla osób z uszkodzonym narządem słuchu [w:] Audiofonologia, tom XXI, 2002
4. Gruszczyk E., Zielińska E.: Wspomaganie rozwoju umysłowego trzylatków i dzieci starszych wolniej rozwijających się, WSiP, Warszawa 2000
5. Hannaford C.: Zmyślne ruchy które doskonalą umysł. Podstawy kinezjologii edukacyjnej, Oficyna Wydawnicza Medyk, Warszawa 1998
6. Hellbrugge T.: Monachijska Funkcjonalna Diagnostyka Rozwojowa. Drugi i trzeci rok życia, Wyd. ANTYKWA, Kraków 1995
7. Kilińska E.: Logorytmika, Wyd. UMCS, Lublin 1987
8. Kułakowska Z.: Wczesne uszkodzenie dojrzewającego mózgu. Od neurofizjologii do rehabilitacji, Wyd. FOLIUM, Lublin 2003
9. Kurkowski Z.M.: Kształtowanie się zdolności słuchowych a rozwój mowy [w:] Grabias S.(red.): Zaburzenia mowy, Wyd. UMCS, Lublin 2001
10. Lee C.: Wzrastanie i rozwój dziecka, WSiP, Warszawa 1997
11. Lowe A.: Każde dziecko może nauczyć się słyszeć i mówić. Wczesna diagnoza i wczesna rehabilitacja dzieci z wadą słuchu, Media Rodzina, Poznań 1999
12. Maas V.F.: Uczenie się przez zmysły. Wprowadzenie do teorii integracji sensorycznej dla rodziców i specjalistów, WSiP, Warszawa 1998
13. Olechnowicz H.: U źródeł rozwoju dziecka. O wspomaganiu rozwoju prawidłowego i zakłóconego, WSiP, Warszawa 1999
14. Sadowska L.: Dynamizm rozwoju dziecka w świetle plastyczności ośrodkowego układu nerwowego (OUN) [w:] Kowalski I.M., Lewandowski R.(red.): Rehabilitacja pediatryczna. Wybrane zagadnienia, Wyd. WSRDA, Olsztyn 2003
15. Stecko E.: Zaburzenia mowy dzieci – wczesne rozpoznawanie i postępowanie logopedyczne, Wyd. UW, Warszawa 1996
16. Śmiech – Słomkowa G., Rytlowa W.: Profilaktyka i wczesne leczenie ortodontyczne. Wybrane zagadnienia, Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa 1999
17. Zaleski T.: Opóźnienia w rozwoju mowy, Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa 2002