Definicja wady wymowy głosi, że wymowa danego danej osoby jest wtedy wadliwa, gdy różni się od tej, jaka jest używana przez grupę społeczną, do której należy ta osoba. Brzmi zawile? Postaramy się w bardziej przystępny sposób przybliżyć to zagadnienie! Ale zacznijmy od początku…

Przede wszystkim należy odróżnić dwa pojęcia – zaburzenia mowy i wady wymowy. To nie jest to samo! Zaburzenia mowy to pojęcie szersze. Wady wymowy (inaczej wady artykulacyjne) są tylko jednym z rodzajów zaburzeń mowy, a naukowo określa się je mianem dyslalii. Pozostałe zaburzenia mowy to, między innymi: alalia, jąkanie (tak, tak! Jąkanie nie jest wadą wymowy – jest zaburzeniem mowy!), afonia, mutyzm i inne, o których będziemy pisać w kolejnych artykułach, a których definicje znajdziesz w naszym słowniku.

Pamiętaj!
wada wymowy = dyslalia = wada artykulacyjna = jeden z rodzajów zaburzeń mowy

Z dyslalią mamy do czynienia, gdy dana osoba ma problem z prawidłową artykulacją, czyli prawidłowym wymawianiem poszczególnych głosek. Dla nas, Polaków, punktem odniesienia i swoistym wzorcem będzie poprawnie mówiący Polak. Nie można bowiem porównywać osób różnej narodowości. To, co w Polsce jest postrzegane jako wada, np. niewyraźne „r” – w innych krajach będzie wymową poprawną.

Wyróżniamy kilka rodzajów wad wymowy, są to:
• Seplenienie (sygmatyzm) - to nieprawidłowa wymowa głosek trzech szeregów:
   - syczącego - s, z, c, dz,
   - szumiącego – sz, ż, cz, dż,
   -ciszącego – ś, ź, ć, dź.
Najczęściej spotykamy nieprawidłową wymowę szeregu szumiącego, który jest zamieniany na szereg syczący, np. szafa-safa.
• Wymowa bezdźwięczna - zastępowanie głosek dźwięcznych ich bezdźwięcznymi odpowiednikami, np. b-p, d-t, z-s, ź-ś, ż-sz, dz-c, dź-ć, dż-cz, w-f, g-k
• Reranie (rotacyzm) - to nieprawidłowa wymowa głoski 'r'. najczęstszą przyczyna jest nieprawidłowa praca lub budowa języka. Głoska ta może być wadliwie realizowana na przykład poprzez deformacje (słyszymy wtedy różnego rodzaju dźwięki, które nie występują w systemie fonetycznym danego języka). Głoska 'r' może być też zastępowana inną np. przez 'l' lub 'j'. Niekiedy 'r' wymawiane jest nieprawidłowo: wargowo, policzkowo, gardłowo (tzw. francuskie 'r') lub tylnojęzykowo.
• Rynolalia (rynofonia, rynizm, nosowanie) - wymawianie głosek ustnych „przez nos” oraz trudności w wymowie głosek nosowych.
• Palatolalia (przy podniebieniu gotyckim);
• Kappacyzm – Gammacyzm – nieprawidłowa wymowa głosek tylnojęzykowych, zamiana głoski 'k' na 't' oraz 'g' na 'd'.

Wady wymowy prawie zawsze można skorygować. Usuwaniem wad wymowy zajmują się logopedzi podczas terapii. Ich celem jest usunięcie wszelkich wadliwych dźwięków i wytworzenie na ich miejsce nowych, prawidłowych. Warunkiem poprawnego wymawiania głosek są sprawne narządy mowy, bowiem realizacja każdej głoski wymaga określonego układu artykulacyjnego i pracy określonych mięśni. Dlatego właśnie terapia logopedyczna często obejmuje zabiegi i ćwiczenia uaktywniające niezbędne do artykulacji narządy i mięśnie.