U niektórych osób, zwłaszcza w stanach zdenerwowania lub zmęczenia można zaobserwować różne symptomy mówienia niepłynnego, tj. powtarzanie sylab, wyrazów, przeciąganie głosek, chwilową niemożność wypowiedzenia głoski czy wyrazu, jakby zablokowanie głosu, wypowiadanie dodatkowych dźwięków lub słów (wtrąceń, słów „wytrychów”, mających pomóc wystartować z wypowiedzią lub przejść płynnie dalej).

Dzieje się tak na skutek nieprawidłowej koordynacji ruchowej mięśni oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych. Jeśli praca przynajmniej jednego z trzech ściśle ze sobą zespolonych układów zostanie zaburzona, to pozostałe dwa również zaczną działać niewłaściwie. Zakłócona praca układu oddechowego przejawia się w częstym mówieniu na resztkach powietrza oraz płytkim oddechem; nie ma wtedy prawidłowych warunków do rozpoczęcia wypowiedzi. Skurcze mięśni fonacyjnych utrudniają wydobycie głosu i stąd przerwy w mówieniu. Natomiast skurcze mięśni narządów artykulacyjnych uniemożliwiają wykonanie odpowiedniego ruchu warg, języka, żuchwy lub powodują, że ten sam ruch zostaje kilkakrotnie powtórzony.

Niepłynność mówienia a jąkanie.

Zacinanie się przypominające jąkanie w wieku dziecięcym jest najczęściej stanem przejściowym. Jest to tak zwana "rozwojowa niepłynność mówienia”, która pojawia się w okresie opanowywania przez dziecko systemu językowego czyli pomiędzy drugim a szósty rokiem życia. Częściej dotyczy ono dzieci 2, 3-letnich, rzadziej starszych. W tym wieku dziecko jest szczególnie narażone na występowanie tego zaburzenia. Powstają bowiem dysproporcje pomiędzy tym, co dziecko chciałoby, a co może powiedzieć. W tym czasie następuje gwałtowny przyrost słownictwa i częstości porozumiewania się przy ciągle jeszcze mniejszej sprawności aparatu mowy i dlatego jest to okres krytyczny. Niepłynność ta zmniejsza się wraz z wiekiem dziecka.

Jednak bywa tak, iż niepłynność fizjologiczna przeradza się w jąkanie wczesnodziecięce, które jest niepłynnością patologiczną, mogącą prowadzić do trwałego jąkania. Dzieje się tak szczególnie pod wpływem presji otoczenia, które zwracając uwagę dziecku: „mów powoli”, „nie jąkaj się”, „zastanów się, co chcesz powiedzieć”, wywołują w nim silne emocje tj. niepokój, obawę, gniew. Jeśli dziecko uświadomi sobie swą nieudolność, powstaje lęk przed mówieniem (tzw. logofobia). Nadmierna koncentracja uwagi dziecka na swojej wymowie strach ten pogłębia. Jąkanie nasila się, a niewłaściwy stereotyp mowy utrwala. Powstaje błędne koło: dziecko boi się odzywać, aby się nie zająknąć, a jąka się z powodu poczucia niepewności i strachu przed mówieniem.

Jak odróżnić rozwojową niepłynność mówienia od jąkania wczesnodziecięcego?

W rozwojowej niepłynności mówienia dzieci powtarzają pewne elementy wypowiedzi bez napięcia emocjonalno-mięśniowego i są to zazwyczaj początkowe sylaby. Wyrazami wymawianymi niepłynnie zazwyczaj są spójniki i przyimki. Nie występuje przy tym świadomość zaburzenia. Te okresy niepłynności skracają się z wiekiem.

Natomiast w jąkaniu wczesnodziecięcym napięcie to jest wyraźnie widoczne, zaś niepłynność pojawia się w każdym miejscu wypowiedzi, nie tylko na początku. Wyrazami wymawianymi niepłynnie częściej są rzeczowniki i czasowniki. Dziecko jest świadome swoich problemów z wysławianiem się, do tego dołącza się stres związany z mową. Coraz rzadziej występują okresy poprawy, a okresy niepłynności wydłużają się z wiekiem. Typowe są zaburzenia wegetatywne towarzyszące mowie, zwłaszcza publicznej: nadmierne pocenie się, czerwienienie, tiki. Niekiedy jąkanie ma cechy nerwicy sytuacyjnej, to znaczy, iż wiąże się z określoną sytuacją. Dziecko może dobrze mówić w gronie kameralnym, a jąkać się publicznie, może dobrze mówić w domu, a źle w przedszkolu, szkole.

Źródło: www.jaksiebawic.pl