Wyniki badań w zakresie jąkania wskazują, że u około 60% dzieci z niepłynnością mówienia, przed ukończeniem siódmego roku życia, ustępuje ona samoistnie, natomiast u 40% dzieci utrzymuje się.

Trwająca dłużej niepłynność w mowie dziecka, powinna być powodem do niezwłocznej konsultacji z logopedą i psychologiem. Specjaliści podczas badania, wywiadu z rodzicami i obserwacji określą i ocenią: ilość i stopień niepłynności, okoliczności i sytuacje w których występują, zdiagnozują także zachowania świadczące o próbie ukrycia niepłynności.

Pamiętaj! Niepłynność mówienia (normalna) może przerodzić się w jąkanie wczesnodziecięce (patologiczne), a ono w trwałe jąkanie!

 

Jak rozpoznać jąkanie wczesnodziecięce?

O jąkaniu wczesnodziecięcym mówimy wówczas, gdy w wypowiedzi obserwuje się:

• więcej niż 10 niepłynnie wypowiedzianych wyrazów na 100,
• więcej niż 9,8% niepłynnie wymawianych sylab,
• więcej niż 5% niepłynnie wymawianych wyrazów w większości sytuacji komunikacyjnych, obserwowanych co najmniej przez pół roku,
• niepłynności trwające dłużej niż 2 sekundy,
• niepłynności składające się z więcej niż dwóch elementów,
• powtarzanie części wyrazu i przeciąganie głosek,
• nierytmicznie wymawiane głoski,
• napięte pauzy w wypowiedzi,
• przerzutki (odejścia od tematu wypowiedzi).

O jąkaniu wczesnodziecięcym świadczy:

• świadomość zaburzenia,
• negatywne nastawienie do własnej mowy, sytuacji komunikacyjnych i samego siebie.

Wyżej wymienione objawy mogą występować w izolacji lub łącznie (tzn. kilka objawów niepłynności pojawia się obok siebie). Mogą im towarzyszyć reakcje fizyczne, takie jak: marszczenie czoła, brwi, wzmożone mruganie oczami, drżenie policzków, warg, nozdrzy, podbródka, żuchwy, zaciskanie warg, rąk, współruchy nóg, kołysanie się. Mogą także wystąpić: czerwienienie się, blednięcie, pocenie oraz niepokój, lęk, czy agresja.

 

Jakie mogą być przyczyny jąkania wczesnodziecięcego?

• dziedziczność, uszkodzenia okołoporodowe, przestawianie z lewej ręki na prawą, słabiej funkcjonujący aparat mowy, stan zmęczenia, uszkodzenia mózgu, niektóre choroby dziecięce
• poczucie niskiej wartości, zmuszanie do mówienia, nieostrożność i brak uwagi, zdenerwowanie, nieśmiałość, lęk, brak pewności siebie, frustracja
• wzmożona pobudliwość, nerwowość - stan ciągłego, wysokiego napięcia
• naśladownictwo innych osób jąkających się
• zaburzona koordynacja myślenia i mówienia - zbyt szybkie mówienie, nie nadążanie za tokiem myślowym, mówienie bez namysłu
• niewłaściwa reakcja rodziców – karanie dziecka, nadopiekuńczość, zbyt duża koncentracja rodziców na niepłynności mówienia dziecka, zbyt wysokie wymagania rodziców wobec dziecka.

Wskazówki dla rodziców:

• Nie szukaj winy w sobie, ani w innych z powodu jąkania dziecka. Zamiast tego podejmij odpowiednie działania, by rozwiązać problem.
• Zgłoś się do logopedy w celu zdiagnozowania niepłynnej mowy dziecka.
• Skorzystaj z konsultacji psychologicznej w celu poszerzenia diagnozy.
• W razie potrzeby, udaj się na spotkanie się do Klubu "J" w celu uzyskania informacji dotyczących terapii jąkania lub turnusów rehabilitacyjnych dla osób jąkających się (informacje o klubach w poszczególnych województwach można znaleźć tutaj).
• Okazuj dziecku wsparcie i zrozumienie, zaakceptuj jego uczucia.
• Poświęcaj dziecku więcej czasu – wspólnie wybierzcie się na spacer, do kina. Znajdź czas na spokojną rozmowę z dzieckiem, słuchaj tego, o czym dziecko do Ciebie mówi.
• Okazuj radość ze wspólnie spędzanych chwil, czerpcie z nich przyjemność.
• Nie poprawiaj dziecka podczas niepłynnej wypowiedzi.
• Nie zmuszaj dziecka do wypowiadania się, jeśli tego nie chce.
• Gdy mówisz do dziecka – mów wolniej.
• Razem śpiewajcie i recytujcie wiersze (w zwolnionym tempie).
• Uczęszczaj systematycznie z dzieckiem na terapię logopedyczną, najlepiej grupową.
• Uwierz w sukces dziecka – poprawę płynności mówienia, okazuj dziecku zaufanie i szacunek.
• Doceniaj jego wytrwałość i gotowość do pokonywania trudności.
• Nie porównuj dziecka z innymi dziećmi.
• Umożliwiaj dziecku dokonywania wyboru i samodzielnego rozwiązywania problemów.
• Zachowaj stały rytm dnia (pory posiłków, snu) oraz dbaj o odpowiednią ilość czasu na wyciszenie, relaks.
• Zapewnij dziecku poczucie bezpieczeństwa – w domu i w grupie rówieśniczej.
• Zachęcaj do pływania, które korzystnie wpływa na układ oddechowy i krążenia.
• Dostrzegaj mocne strony dziecka – pozwól dziecku „podsłuchać”, gdy mówisz o nim z dumą i radością.

„Wychowywać, to znaczy nie uzależniać. Miłość nie może być bojaźliwa. Rodzice często mają zwyczaj trzymania dziecka „pod kloszem”, wyręczania go. To nie jest miłość, to zwykła zaborczość i wstrzymywanie rozwoju. Czy tak ograniczone dziecko będzie umiało się zmagać z życiem, jeśli wcześniej nie nauczyło się pokonywania trudności? Nie uczyni tego, jeśli o wszystkim zawsze decydowali inni. Za każdym razem, kiedy wykonujemy coś za dziecko, odbieramy mu część jego życia. Prawdziwa miłość musi być mocna, skromna, wymagająca od siebie i od innych, ofiarna, a czasami nie pozbawiona bólu. Jedynie taka miłość czyni życie ludzkim. Samodzielność dziecka można rozwijać lub tłumić. Zależnie od postępowania rodziców, mamy do czynienia z dwudziestolatkiem, który nie wie, jak załatwić najprostszą sprawę lub z młodym człowiekiem, który w sposób odpowiedzialny potrafi podejmować decyzje, samodzielnie uporać się z wieloma problemami”. (Pellegrino).

Literatura:

1. Biddulph S.: Sekrety szczęśliwego dzieciństwa. Dom wydawniczy REBIS, Poznań 1997
2. Byrne R.: Pomówmy o zacinaniu. PZWL, Warszawa 1989
3. Chęciek M.: Jąkanie. Diagnoza – Terapia – Program. Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2007
4. Faber A., Mazlish E.: Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły. Media Rodzina of Poznań, Poznań 1997
5. Kamińska D.: Wspomaganie płynności mówienia mowy dziecka – profilaktyka, diagnoza i terapia jąkania wczesnodziecięcego. Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2006
6. Kostecka W.: Dziecko i jąkanie. PTL, Lublin 2000
7. Kurkowski Z.M.: Próba Sylabowa do Oceny Niepłynności Mówienia. IFPS, Warszawa 2003
8. Lichota E.J.: Profilaktyka jąkania i niepłynności mówienia. Wyd. Harmonia, Gdańsk 2008
9. Sakowska J.: Szkoła dla rodziców i wychowawców. CMPPP MEN, Warszawa1999
10. Tarkowski Z.: Jąkanie wczesnodziecięce. WSiP, Warszawa 1997
11. Tarkowski Z.: Jąkanie. PWN, Warszawa 1999
12. Zeszyty metodyczne, nr 7. Szkoła dla rodziców i wychowawców. Niezbędnik dla uczestników warsztatów, CMPPP, Warszawa 2008