AAC (Augmentative and Alternative Communication), czyli komunikacja wspomagająca i alternatywna. Potocznie jest rozumiana jedynie jako alternatywa porozumiewania werbalnego. Jest to powodem określonych kontrowersji wobec metod AAC, zarówno wśród opiekunów dzieci z istotnie opóźnionym rozwojem mowy, jak i wśród wielu logopedów. Obawiają się oni, że jeżeli dziecko „skosztuje” innej niż werbalna komunikacji, nie będzie miało dostatecznej motywacji do rozwoju kompetencji językowych. Czy jest tak zawsze i czy w ogóle tak musi być?

Studium przypadku z AAC

Moje pierwsze doświadczenia logopedyczne z AAC pozwalają mi odpowiedzieć na powyższe pytanie. Wykorzystanie w terapii logopedycznej systemów AAC nie ogranicza rozwoju mowy przy jej istotnym opóźnieniu, a wręcz może spowodować jej intensywny rozwój.
Paweł, chłopiec z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną miał już 15 lat i mimo wieloletniej, systematycznej terapii logopedycznej mowa nie rozwinęła się do zadowalającego poziomu komunikatywnego. Dlatego, aby wzmocnić i uzupełnić niezrozumiałe wówczas komunikaty dźwiękowe Pawła lub, w wariancie pesymistycznym, zagwarantować zastępczy sposób porozumiewania się, gdy chłopiec mimo wszystko nie zacznie mówić, postanowiliśmy wykorzystać system BLISS (wówczas jedyny symboliczny system komunikacji AAC dostępny w Polsce).

Co ułatwia korzystanie z AAC?

 

• dobre rozumienie mowy;
• dobra zdolność rozróżniania kształtów, wielkości i stosunków przestrzennych;
• dobra pamięć mechaniczna;
• ogromna motywacja do posiadania zrozumiałego przez innych sposobu wyrażania swoich pragnień, myśli i potrzeb.

Wszystkie te elementy dawały dużą szansę powodzenia w przypadku Pawła. W czasie trzyletniej terapii chłopiec opanował 50 podstawowych symboli, które wykorzystywał do „wypowiadania się” w formie prostych zdań. Mógł zadawać pytania, prosić oraz wyrażać opinie. Nie był już uzależniony od tego, czy rozmówca domyśli się jego intencji, a komunikacja nie polega tylko na dawaniu odpowiedzi „tak” lub „nie”.

Efekty terapii

Po dwóch latach pracy z wyżej przedstawioną metodą, zauważyliśmy dużą poprawę w zakresie komunikacji werbalnej. Wraz z poszerzaniem się słownika symboli, poprawiła się artykulacja prostych wyrazów. Mowa chłopca stała się bardziej zrozumiała, co jeszcze wzmocniło motywację ucznia. Aktualnie Paweł wypowiada się werbalnie w sposób zazwyczaj zrozumiały i z wielką przyjemnością.

Uwaga!

Należy pamiętać, że w każdym przypadku zastosowania metody komunikacji alternatywnej nie rezygnujemy z zajęć logopedycznych. Powinny to być terapie równoległe, a najlepiej równoczesne - tak jak w przypadku Pawła. Taka sytuacja gwarantuje budowanie motywacji do komunikowania się w ogóle, a nie do jednego jej sposobu.

System AAC poprawia jakość życia

Dzisiaj dostępność i różnorodność metod AAC jest nieporównywalnie większa niż w opisanym wcześniej okresie. Osoby z zaburzeniami rozwojowymi mają możliwość wyboru znaków graficznych, np. BLISS, PIC (popularne piktogramy), PCS, znaków manualnych Makaton oraz kombinacji tych znaków zgodnie z indywidualnymi potrzebami.
Na systemy komunikacji alternatywnej i wspomagającej powinniśmy spojrzeć z szerszej perspektywy. Służą one podnoszeniu jakości codziennego życia, zmniejszają poczucie niepełnosprawności i ostatecznie mają umożliwić tym osobom kontrolowanie swojego życia.